Muzeum w Łowiczu

Muzeum w Łowiczu to miejsce, które opowiada historię jednego z najbardziej rozpoznawalnych regionów etnograficznych Polski. Mieści się w barokowym gmachu przy Starym Rynku, a jego kolekcje obejmują wszystko – od słynnych pasiastych strojów ludowych, przez archeologiczne znaleziska, aż po pamiątki po przedwojennej społeczności żydowskiej. To instytucja z ponad stuletnim stażem, która łączy w sobie funkcję muzeum historycznego, etnograficznego i artystycznego.

Dla kogoś, kto chce zrozumieć, czym jest kultura łowicka i skąd wzięły się te charakterystyczne paski na wyciankach i strojach, to najlepszy punkt startowy w całym regionie.

Barokowy gmach z burzliwą historią

Budynek sam w sobie jest zabytkiem. Wzniesiony pod koniec XVII wieku jako seminarium duchowne Księży Misjonarzy, zaprojektowany przez Tylmana z Gameren – królewskiego architekta odpowiedzialnego za wiele warszawskich pałaców. Budowę sfinansował arcybiskup Michał Radziejowski, a prace trwały od 1689 do 1730 roku.

Potem przyszły czasy zaborów i zmiany. Po przeniesieniu seminarium do Warszawy w 1820 roku budynek służył jako szkoła, więzienie dla powstańców polskich, cerkiew prawosławna, znów szkoła. II wojna światowa niemal go zniszczyła – ocalało tylko jedno skrzydło z kaplicą św. Karola Boromeusza i freskami Michała Anioła Palloniego. Odbudowę przeprowadzono na początku lat 50., a muzeum funkcjonuje tu od połowy tamtej dekady.

Do 1995 roku Muzeum w Łowiczu było oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie. Dopiero wtedy stało się samodzielną jednostką podporządkowaną Starostwu Powiatowemu.

Co zobaczysz w ekspozycjach

Dział etnograficzny nosi imię Anieli Chmielińskiej, pionierki badań nad kulturą ludową regionu. To tutaj znajduje się prawdziwa perełka – jedna z najcenniejszych w kraju kolekcji strojów ludowych z XIX i XX wieku. Można prześledzić ewolucję pasiastego stroju regionalnego, który dziś jest wizytówką Łowicza i okolic. Te paski – czerwone, żółte, zielone, fioletowe – układają się w różne kombinacje w zależności od wsi i okresu.

Wystawa pokazuje nie tylko stroje odświętne, ale też życie codzienne dawnych mieszkańców Księstwa Łowickiego. Narzędzia, sprzęty domowe, przedmioty związane z pracą w polu i w domu.

Dział archeologiczny prowadzi przez wszystkie epoki – od schyłkowego paleolitu po czasy nowożytne. Narzędzia kamienne, ceramika, militaria wydobyte podczas wykopalisk prowadzonych przez muzeum. To dobra okazja, żeby zobaczyć, jak wyglądało życie na tych terenach tysiące lat temu.

Izba pamięci Żydów łowickich to przestrzeń poświęcona społeczności, która przed wojną stanowiła 30% mieszkańców miasta – około 4500 osób. Mieli własne szkoły, synagogę, wydawali gazety, prowadzili interesy. Wystawa prezentuje materiały archiwalne, książki z Biblioteki Żydowskiej, przedmioty artystyczne i wyroby fabryki naczyń kamionkowych Weksteina z przełomu XIX i XX wieku. Są też macewy z cmentarza żydowskiego.

W kaplicy barokowej mieści się ekspozycja sztuki baroku w Polsce. Freski Palloniego zachowały się mimo wojennych zniszczeń i można je podziwiać w oryginalnym kontekście architektonicznym.

Historia kolekcji – od prywatnych zbiorów do muzeum

Wszystko zaczęło się od Władysława Tarczyńskiego, kolekcjonera i społecznika, który w 1905 roku udostępnił swoje zbiory publiczności pod nazwą „Zbiory Starożytności”. Dwa lata później powstało oficjalne Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych ze swoim statutem. Tarczyński, działacz Straży Ogniowej Ochotniczej, przeniósł ekspozycję ze swojego mieszkania do pomieszczeń udostępnionych przez straż.

Muzeum rozwijało się szybko. Do wybuchu I wojny światowej miało już ponad 3200 eksponatów i bibliotekę. Równolegle, w 1908 roku, powstało Muzeum Etnograficzne Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, oparte na kolekcji Anieli Chmielińskiej. Dzisiejsze Muzeum w Łowiczu kontynuuje tradycje obu tych instytucji.

Władysław Tarczyński gromadził nie tylko zabytki historyczne i artystyczne, ale też przedmioty etnograficzne – narzędzia, sprzęty codziennego użytku. Rozumiał, że kultura ludowa jest równie cenna jak sztuka wysoka.

Dla kogo to miejsce

Rodziny z dziećmi znajdą tu coś dla siebie, szczególnie jeśli dzieciaki interesują się historią albo lubią kolorowe stroje i wycinanki. Ekspozycja nie jest przytłaczająca, da się ją obejrzeć w godzinę-półtorej bez pośpiechu.

Miłośnicy etnografii i kultury ludowej mają tutaj obowiązkowy punkt programu. Kolekcja strojów łowickich jest naprawdę wyjątkowa, a kontekst – życie codzienne, obrzędy, tradycje – pokazany z dbałością o szczegóły.

Osoby zainteresowane historią lokalną, szczególnie dziejami społeczności żydowskiej, też znajdą wartościowe materiały. Izba pamięci jest kameralną, ale przemyślaną ekspozycją.

Nawet jeśli ktoś po prostu przejeżdża przez Łowicz i ma godzinę czasu, warto zajrzeć. Sam budynek i jego historia to już kawałek opowieści o tym regionie.

Muzeum ma też skansen

W Maurzycach, kilkanaście kilometrów od Łowicza, działa filia muzeum – skansen architektury wiejskiej. Powstał w latach 70. XX wieku, a dla zwiedzających otwarto go w połowie lat 80. Gromadzi zabytki z terenów dawnego Księstwa Łowickiego – drewniane chałupy, zagrody, spichlerze. To dobry pomysł na rozszerzenie wizyty, szczególnie latem, kiedy można spacerować między budynkami i zobaczyć, jak wyglądała wieś łowicka sto, dwieście lat temu.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne codziennie oprócz poniedziałków, w godzinach 10:00–16:00. Warto to sprawdzić przed wizytą na stronie muzeum lub zadzwonić, bo zdarzają się zmiany związane ze świętami czy wydarzeniami specjalnymi.

Ceny biletów: Aktualne ceny najlepiej sprawdzić na miejscu lub telefonicznie pod numerem 46 837 39 28. Muzeum oferuje bilety normalne, ulgowe i rodzinne. Są też możliwości oprowadzania z przewodnikiem – warto umówić się wcześniej przez dział oświatowy.

Lokalizacja: Muzeum mieści się przy Starym Rynku 5/7 w Łowiczu. To centrum miasta, więc łatwo trafić pieszo z dworca czy parkingu. Łowicz leży przy drodze krajowej nr 70 łączącej Warszawę z Poznaniem, więc dojazd samochodem nie sprawia problemów. Z Warszawy to około godziny jazdy.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzenie wystarczy godzina, może półtorej. Jeśli ktoś chce dokładnie przestudiować wszystkie ekspozycje i poczytać opisy, można zostać dłużej. Z dojazdem do skansenu w Maurzycach warto zaplanować pół dnia.

Kontakt: Muzeum w Łowiczu, Stary Rynek 5/7, 99-400 Łowicz, telefon: 46 837 39 28, faks: 46 837 36 63. Dla grup i szkół można umawiać lekcje muzealne i oprowadzania – zarówno w głównej siedzibie, jak i w skansenie.